به گزارش پرتال حمل و نقل به قلم شهرام آدم نژاد ، تردد وسایل نقلیه سنگین با بار بیش از ظرفیت مجاز ، یکی از مهم‌ترین عوامل فرسودگی زودرس شبکه راه‌های کشور است ؛ تخلفی که در ظاهر ممکن است تنها چند تن بار اضافی به نظر برسد، اما پیامد آن کاهش عمر روسازی ، افزایش هزینه‌های نگهداری ، افت ایمنی و تحمیل هزینه‌های سنگین به بودجه عمومی است .
شبکه راه‌های کشور از مهم‌ترین سرمایه‌های زیرساختی ایران به شمار می‌رود . احداث و نگهداری هر کیلومتر راه به منابع مالی ، مصالح ، تجهیزات و دانش مهندسی گسترده‌ای نیاز دارد ، اما بخشی از این سرمایه‌گذاری بر اثر تردد مستمر ناوگان دارای اضافه‌تناژ ، پیش از پایان عمر مفید راه مستهلک می‌شود .
در مهندسی روسازی ، میزان خسارت ناشی از افزایش وزن ، متناسب با مقدار اضافه‌بار افزایش نمی‌یابد . بالا رفتن بار محوری می‌تواند شدت تخریب لایه‌های روسازی را چند برابر کند . ترک‌های زودرس ، شیارشدگی ، نشست و تغییر شکل سطح راه ، از مهم‌ترین آثار این فشار مضاعف است .
به همین دلیل ، اضافه‌تناژ را نباید تنها یک تخلف رانندگی دانست . این پدیده مستقیماً با مدیریت دارایی‌های عمومی ، ایمنی جاده‌ها ، هزینه حمل‌ونقل و رقابت در بازار حمل بار ارتباط دارد .
هزینه‌ای که از منابع عمومی پرداخت می‌شود
سود کوتاه‌مدت حمل بار بیشتر ممکن است نصیب صاحب کالا یا بهره‌بردار متخلف شود ، اما هزینه تخریب راه را تمام جامعه پرداخت می‌کند . افزایش هزینه آسفالت و روکش ، مصرف بیشتر سوخت ، استهلاک خودروها ، کاهش سرعت تردد و افزایش احتمال وقوع سوانح ، بخشی از پیامدهای این تخلف است .
اضافه‌تناژ همچنین رقابت سالم در بخش حمل‌ونقل را مختل می‌کند . راننده یا شرکتی که ظرفیت مجاز را رعایت می‌کند ، در برابر مجموعه‌ای که با حمل بار بیشتر هزینه جابه‌جایی هر تن کالا را کاهش می‌دهد ، در موقعیتی نابرابر قرار می‌گیرد .
از این منظر، مقابله با اضافه‌بار تنها به معنای حفاظت از آسفالت نیست ؛ بلکه اقدامی برای صیانت از منابع عمومی ، ارتقا ایمنی و حمایت از فعالان قانون‌مدار بخش حمل‌ونقل است .
کنترل از مبدأ ؛ پیشگیری پیش از ورود به جاده
ایستگاه‌های توزین ثابت و کنترل‌های جاده‌ای ضروری هستند ، اما به‌تنهایی نمی‌توانند شبکه گسترده راه‌های کشور را پوشش دهند . در بسیاری از موارد ، وسیله نقلیه پیش از رسیدن به نخستین ایستگاه کنترل، مسافت قابل‌توجهی را با بار غیرمجاز طی کرده و بخشی از خسارت نیز وارد شده است .
راهکار مؤثر ، آغاز کنترل از مبدأ بارگیری است . معادن ، بنادر ، کارخانه‌ها ، شهرک‌های صنعتی ، انبارها و پایانه‌های بار ، مهم‌ترین نقاطی هستند که باید وزن محموله پیش از حرکت در آن‌ها ثبت و با ظرفیت مجاز وسیله نقلیه تطبیق داده شود .
در چنین ساختاری ، باسکول مبدأ ، بارنامه الکترونیکی ، مشخصات ناوگان و مجوز حمل باید در یک سامانه واحد به یکدیگر متصل شوند . همچنین مسئولیت تخلف نباید تنها بر عهده راننده قرار گیرد ؛ صاحب کالا ، بارگیری‌کننده و شرکت حمل‌ونقل نیز باید در قبال بار غیرمجاز پاسخ‌گو باشند .
توزین حین حرکت ؛ نظارت هوشمند و مستمر
سامانه‌های توزین حین حرکت یا «Weigh-in-Motion» یکی از مهم‌ترین ابزارهای کنترل هوشمند اضافه‌تناژ هستند . این سامانه‌ها وزن وسیله نقلیه و بار واردشده بر محورهای آن را هنگام حرکت اندازه‌گیری می‌کنند و نیازی به توقف تمام کامیون‌ها ندارند .
استفاده از این فناوری ، علاوه بر کاهش صف و توقف ناوگان ، امکان پایش مستمر وسایل نقلیه عبوری را فراهم می‌کند . خودروهای مشکوک نیز می‌توانند برای توزین دقیق‌تر به ایستگاه‌های ثابت هدایت شوند.
اتصال این سامانه‌ها به دوربین‌های پلاک‌خوان ، اطلاعات ناوگان ، بارنامه‌های الکترونیکی و سامانه‌های ثبت تخلف ، زمینه ایجاد یک شبکه نظارتی یکپارچه را فراهم می‌کند . در این شبکه ، هر وسیله نقلیه بر اساس پلاک ، ظرفیت مجاز ، وزن ثبت شده ، مبدأ و مسیر تردد قابل شناسایی خواهد بود .
داده‌ها ؛ فراتر از صدور جریمه
اطلاعات سامانه‌های توزین هوشمند تنها برای جریمه متخلفان کاربرد ندارد . این داده‌ها می‌توانند مسیرهای دارای بیشترین فشار بار محوری ، مبادی پرخطر ، ساعات پرتکرار تخلف و ناوگان دارای سابقه اضافه‌بار را مشخص کنند .
تحلیل این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند عملیات نگهداری راه‌ها را بر اساس وضعیت واقعی تردد برنامه‌ریزی کنند و منابع نظارتی را به محورهایی اختصاص دهند که بیشترین احتمال تخلف در آن‌ها وجود دارد .
هوش مصنوعی و تحلیل داده نیز می‌توانند مغایرت میان وزن واقعی و بارنامه ، تکرار تخلف ، تغییر مسیر برای دور زدن ایستگاه‌های کنترل و رفتارهای غیرعادی ناوگان را شناسایی کنند .
به این ترتیب ، نظارت از برخورد موردی با چند وسیله نقلیه متخلف ، به مدیریت مستمر و پیشگیرانه یک شبکه حمل‌ونقل ارتقا پیدا می‌کند .
خبرنگار : سید علی سید صدر
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.