به گزارش پرتال حمل و نقل ، رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر با انتقاد از استمرار برخی ابرپروژه‌های کشور با وجود گذشت سال‌ها از آغاز آنها ، تأکید کرد : چالش اصلی در بسیاری از پروژه‌های بزرگ ایران نه «چگونگی اجرا» ، بلکه پاسخ ندادن به این پرسش بنیادی است که این پروژه‌ها اساساً «چرا» باید ساخته شوند ؛ به‌ویژه طرح‌هایی که پس از ۱۰، ۱۵ یا حتی ۲۰ سال ، پیشرفت محدودی دارند اما همچنان در اولویت قرار می‌گیرند و منابع جدید دریافت می‌کنند .
وی در نشست رونمایی از مجموعه «سنگ ، کاغذ ، قیچی» با استقبال از ورود جامعه علمی و دانشگاهی به مسائل عینی کشور گفت : یکی از دغدغه‌های جدی ، فاصله میان پژوهش‌های دانشگاهی و واقعیت پروژه‌های بزرگ در میدان اجرا بوده است .
به گفته وی ، جامعه علمی کشور باید از مرحله بررسی صرفاً فنی پروژه‌ها عبور کند و به مرحله تعریف آنها وارد شود ؛ یعنی بپرسد چرا یک پروژه تعریف شده، چه مسئله‌ای را قرار است حل کند ، چه میزان از منابع کشور به آن اختصاص پیدا می‌کند و آیا اساساً اجرای آن در مقایسه با گزینه‌های دیگر توجیه دارد یا خیر .
مسئله اصلی ؛ چرا پروژه را می‌سازیم ؟
رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر با اشاره به تجربه حرفه‌ای خود از ابتدای دهه ۱۳۸۰ در حوزه پروژه‌های عمرانی اظهار کرد : در سال‌های نخست فعالیت ، مانند بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی ، تمرکز اصلی بر «چگونگی انجام پروژه» بوده است ، اما به مرور روشن شده که مسئله مهم‌تر کشور «چرایی انجام پروژه‌ها» است .
به اعتقاد وی ، پیش از آنکه درباره روش اجرا ، طراحی ، تأمین مالی ، پیمانکار یا فناوری یک پروژه بزرگ بحث شود ، باید یک سؤال ساده اما بنیادین مطرح شود : چرا این پروژه باید ساخته شود ؟
او افزود : تجربه بررسی پروژه‌های مرتبط با وزارتخانه‌های مختلف ، از جمله حوزه‌های راه ، نیرو و بهداشت ، نشان می‌دهد که در بسیاری از موارد پاسخ روشنی به این پرسش وجود ندارد .
ابرپروژه‌هایی که بعد از ۲۰ سال هنوز تمام نشده‌اند
وی با اشاره به بررسی حدود ۳۰۰ پروژه گفت : از میان آنها نزدیک به ۶۷ ابرپروژه به‌طور مشخص مورد مطالعه قرار گرفته‌اند تا مشخص شود چرا برخی از این طرح‌ها با وجود گذشت ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ سال ، هنوز تنها حدود ۲۰ یا ۳۰ درصد پیشرفت دارند .
به گفته او ، نکته قابل تأمل این است که همین پروژه‌های طولانی‌مدت و کم‌پیشرفت ، در مواردی همچنان در فهرست اولویت‌های کشور باقی می‌مانند ، حمایت می‌شوند و منابع جدید دریافت می‌کنند .
وی تأکید کرد : کشور به شاخص‌هایی روشن برای ارزیابی ادامه یا توقف پروژه‌ها نیاز دارد تا مشخص شود یک طرح بر اساس چه معیارهایی همچنان شایسته دریافت منابع عمومی است .
مردم همیشه ابرپروژه نمی‌خواهند
رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر در ادامه به فاصله میان برخی پروژه‌های بزرگ و نیازهای واقعی مردم اشاره کرد و گفت : در بسیاری از مناطق ، شهروندان به پروژه‌های کوچک‌تر و خدمات حداقلی نیاز دارند که با منابع بسیار کمتر می‌توانند تأثیر ملموس‌تری بر کیفیت زندگی آنها داشته باشند .
از نگاه وی ، مسئله تخصیص منابع زمانی جدی‌تر می‌شود که منابع هنگفت به پروژه‌هایی اختصاص پیدا کند که زمان اجرا ، هزینه نهایی و میزان اثربخشی آنها با ابهام و عدم قطعیت جدی همراه است.
بزرگ‌نمایی منافع و کوچک‌نمایی هزینه‌ها
وی در بخش دیگری از سخنان خود به برخی سازوکارهایی اشاره کرد که می‌توانند در شکل‌گیری و پیشبرد ابرپروژه‌ها نقش داشته باشند .
او «بزرگ‌نمایی منافع»، «کم‌برآورد کردن هزینه‌ها» و «کم‌برآورد کردن زمان اجرای پروژه» را از جمله مواردی دانست که باید در فرآیند ارزیابی طرح‌های بزرگ مورد توجه قرار گیرند .
به گفته وی ، نحوه تأمین مالی ، مدل واگذاری ، تبلیغات پیرامون پروژه و نوع مشارکت بازیگران در ابرپروژه‌ها نیز با پروژه‌های معمولی متفاوت است .
او تأکید کرد تعریف و تصویب یک پروژه چند میلیارددلاری فرآیندی ساده نیست و برای پیشبرد چنین پروژه‌هایی مجموعه‌ای از ابزارها و سازوکارها وجود دارد که باید شناسایی و مورد بررسی قرار گیرند .
باید ابزار تکرار پروژه‌های پرهزینه را شناخت
رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر گفت : اگر قرار است از تکرار پروژه‌های کم‌بازده جلوگیری شود ، نقد یک پروژه خاص کافی نیست ؛ بلکه باید سازوکارها و ابزارهایی را شناخت که امکان تعریف ، تصویب و استمرار چنین طرح‌هایی را فراهم می‌کنند .
از نگاه وی ، تا زمانی که این ساختارها پابرجا باشند ، حتی با متوقف شدن یک پروژه ، امکان شکل‌گیری پروژه‌ای مشابه با عنوانی جدید وجود دارد .
او تأکید کرد : مطالعات مربوط به ابرپروژه‌ها باید همه مراحل پیدایش ، مطالعات ، طراحی ، انتخاب فناوری ، تأمین مالی ، اجرا ، بهره‌برداری و نگهداری را در بر گیرد .
زمان عبور از پروژه‌های صرفاً ساخت‌محور
وی همچنین از غلبه پروژه‌های مبتنی بر عملیات ساختمانی در سبد عمرانی کشور انتقاد کرد و گفت : بخش مهمی از پروژه‌ها همچنان بر بتن، آرماتور، حفاری، خاکبرداری و ساخت فیزیکی متمرکز هستند .
به اعتقاد او ، کشور باید به تدریج از غلبه پروژه‌های صرفاً ساخت‌محور به سمت پروژه‌های تجهیزات‌محور ، ماشین‌محور و فناوری‌محور حرکت کند .
وی افزود : در بسیاری از حوزه‌ها زیرساخت‌های قابل توجهی ساخته شده و اکنون باید بیش از گذشته به بهره‌وری ، تجهیزات ، فناوری و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود توجه شود .
ساخت زیرساخت جدید ؛ در حالی که پول نگهداری نداریم
رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر ، هزینه نگهداری زیرساخت‌ها را یکی دیگر از مسائل مغفول دانست و هشدار داد ساخت مداوم زیرساخت‌های جدید بدون پیش‌بینی منابع کافی برای نگهداری دارایی‌های موجود ، خود می‌تواند به یک ناترازی تازه منجر شود .
وی همچنین به ساختار برخی دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و گفت : زمانی که مأموریت یک مجموعه اساساً «ساخت و توسعه» تعریف شده باشد، تداوم فعالیت آن نیز ممکن است با تعریف پروژه‌های جدید گره بخورد.
از این رو باید این پرسش مطرح شود که مرز توسعه کجاست و از چه نقطه‌ای به بعد باید به جای ساخت بیشتر، بر نگهداری، بهره‌برداری و افزایش بهره‌وری تمرکز کرد .
تکرار خطاهای گذشته می‌تواند هزینه اجتماعی داشته باشد
وی با تأکید بر ضرورت درس گرفتن از تجربه چند دهه گذشته گفت : نباید الگوهای پرهزینه گذشته در دوره‌های جدید دوباره تکرار شوند.
او نقش رسانه‌ها را نیز در این زمینه مهم دانست و اظهار کرد : نقدهای تخصصی اگر صرفاً در حلقه‌های محدود کارشناسی باقی بمانند، نمی‌توانند به مطالبه عمومی برای اصلاح فرآیند تصمیم‌گیری تبدیل شوند .
رئیس اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر هشدار داد تداوم تصمیم‌های پرهزینه و کم‌بازده می‌تواند بر نارضایتی‌های اجتماعی اثر بگذارد و مسئله ابرپروژه‌ها را نمی‌توان جدا از ناترازی‌های اقتصادی و اجتماعی کشور بررسی کرد .
قدرت ذی‌نفعان ؛ حلقه‌ای مهم در فهم ناترازی‌ها
وی در پایان ، ناترازی‌های موجود در کشور را صرفاً نتیجه کمبود منابع ندانست و بر ضرورت بررسی قدرت و نسبت میان ذی‌نفعان تأکید کرد .
به گفته وی ، برای شناخت ریشه ناترازی‌ها در حوزه‌هایی مانند انرژی ، زیرساخت و تخصیص منابع باید مشخص شود چه گروه‌هایی از استمرار یک پروژه یا سیاست منتفع می‌شوند ، چه میزان قدرت برای حفظ آن دارند و نظام تصمیم‌گیری تا چه اندازه می‌تواند میان منافع بخشی و منافع عمومی تمایز قائل شود .
نشست رونمایی از مجموعه «سنگ ، کاغذ ، قیچی» با محور بازخوانی انتقادی ابرپروژه‌های عمرانی و زیرساختی ایران و با حضور استادان، پژوهشگران و صاحب‌نظران این حوزه برگزار شد .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.