توافق ساخت و بهره‌برداری از پایانه لجستیکی قزاقستان در بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران، دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به خلیج فارس و بازارهای جنوبی را تقویت می‌کند ؛ اما ارزیابی منافع ایران به جزئیات سرمایه‌گذاری ، حقوق بهره‌برداری و سازوکار درآمدی قرارداد وابسته است.
به گزارش پرتال حمل و نقل ، ایران و قزاقستان در ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ توافق‌نامه ساخت ، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) پایانه حمل‌ونقل و لجستیک قزاقستان در بندر شهید رجایی بندرعباس را امضا کردند . این توافق با واگذاری زمینی برای احداث پایانه و تعریف دوره‌ای بلندمدت برای ساخت و بهره‌برداری ، یکی از طرح‌های همکاری بندری دو کشور در چارچوب توسعه کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب به شمار می‌رود.
بر اساس اطلاعیه رسمی وزارت تجارت و همگرایی قزاقستان ، این توافق در مراسمی در سازمان بنادر و دریانوردی ایران امضا شد. امان مالگژداروف ، مدیرکل صندوق شرکتی QazExportPromotion وابسته به مرکز توسعه سیاست تجاری QazTrade ، از طرف قزاقستان و حسین عباس‌نژاد ، مدیرکل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان و مدیر منطقه ویژه اقتصادی بندر شهید رجایی ، از طرف ایران سند را امضا کردند .
مدت قرارداد ۲۷ سال تعیین شده است ؛ دو سال برای ساخت پایانه و ۲۵ سال برای بهره‌برداری . آغاز بهره‌برداری تجاری نیز برای سال سوم اجرای پروژه پیش‌بینی شده است .
پایانه اختصاصی برای توسعه صادرات قزاقستان
طبق اعلام وزارت تجارت و همگرایی قزاقستان ، ایجاد این پایانه با هدف توسعه همکاری‌های حمل‌ونقل و لجستیک دو کشور ، تقویت ظرفیت ترانزیتی کریدور شمال ـ جنوب و گسترش دسترسی صادرات قزاقستان به بازارهای کشورهای حاشیه خلیج فارس ، جنوب و جنوب‌شرق آسیا و شرق آفریقا دنبال می‌شود .
از نگاه قزاقستان ، پایانه اختصاصی در شهید رجایی می‌تواند مدیریت جریان کالا و دسترسی به بازارهای جنوبی را تسهیل کند . برای ایران نیز این پروژه بالقوه می‌تواند به افزایش استفاده از ظرفیت بندر ، توسعه خدمات لجستیکی و تقویت جریان بار میان آسیای مرکزی و بنادر جنوبی کمک کند .
با این حال ، میزان تحقق این منافع به حجم بار جذب شده ، نوع کالا ، ظرفیت عملیاتی پایانه و چگونگی پیوند آن با شبکه ریلی و جاده‌ای کشور وابسته است. توافق‌نامه به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که ظرفیت جدید الزاماً به افزایش خالص درآمد ایران منجر شود .
پرسش‌های اقتصادی قرارداد ؛ از سرمایه‌گذاری تا توزیع منافع
برای ارزیابی دقیق اثر این توافق بر منافع ملی ، چند موضوع باید از متن قرارداد و اسناد اجرایی روشن شود :
– میزان سرمایه‌گذاری و تعهدات مالی هر یک از طرفین ؛
– مساحت زمین واگذار شده و حدود حقوق بهره‌برداری ؛
– ظرفیت اسمی و عملیاتی پایانه و نوع کالاهای هدف ؛
– سازوکار دریافت عوارض و هزینه خدمات بندری و لجستیکی ؛
– تعهدات مربوط به جذب بار و میزان استفاده از خدمات داخلی ؛
– شرایط انتقال دارایی‌ها به طرف ایرانی در پایان دوره قرارداد ؛
– نحوه نظارت بر عملکرد ، بازنگری قرارداد و حل اختلاف .
این موارد ، پرسش‌های لازم برای ارزیابی اقتصادی قرارداد هستند ؛ نه ادعایی درباره وجود نقص یا زیان در توافق . بدون دسترسی به متن کامل قرارداد و پیوست‌های مالی و عملیاتی آن ، نمی‌توان درباره سهم درآمدی طرفین یا ارزش اقتصادی حقوق واگذار شده داوری قطعی کرد .
شهید رجایی و جایگاه ایران در کریدور شمال ـ جنوب
بندر شهید رجایی یکی از گره‌های اصلی تجارت دریایی ایران است و ایجاد پایانه اختصاصی برای یک شریک آسیای مرکزی می‌تواند پیوند این بندر با جریان‌های تجاری منطقه را تقویت کند . از سوی دیگر ، بهره‌برداری موفق از چنین ظرفیتی مستلزم آن است که پایانه جدید با شبکه ریلی ، پایانه‌های داخلی، تشریفات گمرکی و خدمات حمل‌ونقل چندوجهی به‌صورت مؤثر یکپارچه شود .
برای ارزیابی نهایی پروژه ، شاخص‌هایی مانند میزان سرمایه‌گذاری تحقق‌یافته ، حجم سالانه بار، درآمد خدماتی ، اشتغال ایجاد شده و سهم حمل‌ونقل داخلی از عملیات باید در طول دوره ساخت و بهره‌برداری پایش شوند . انتشار عمومی این داده‌ها می‌تواند مشخص کند که همکاری بندری ، علاوه بر توسعه دسترسی صادراتی قزاقستان ، تا چه اندازه به افزایش ارزش افزوده و درآمد ترانزیتی ایران منجر شده است .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.