تبیین آخرین نوآوری ها و فن آوری صنعت حمل و نقل دریایی وبندری جهان در کنفرانس TOC Middle East 2012

مقدمه :

طی روزهای ۱۱ و ۱۳ مهر سال ۱۳۹۱ کنفرانس و نمایشگاه تخصصی تحت عنوان (TOC container supply chain middle east ۲۰۱۲) در مرکز همایش های شهر دوبی امارات متحده عربی برگزار و طی ۳ روز آخرین نوآورها ، فن آوری و تحولات حمل و نقل دریای و بندری جهان در آن تبیین گردید.

در نمایشگاه جانبی آن نیز بنادر ، خطوط کشتیرانی ها ، پورت اپراتورها ، شرکت های سازنده تجهیزات و تخلیه و بارگیری ، IT ، مشاوره ای ، بیمه ای و غیره … درآن حضور پیدا نموده بودند.

دراین مقاله سعی می شود برخی از آخرین فن آوری های و نوآوری های این صنعت که در کنفرانس مذکور مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت به رشته تحریر در آورده شود :

۱ – Automated Ship Mooring System :

به نظر می رسد به مرور زمان روش بستن و مهار کشتی به اسکله با طناب منسوخ شده و روش جدید (Automated Ship Mooring System) جایگزین آن شود . این سیستم براساس خلا مغناطیسی (Magnetic Vacuum) کشتی را در هنگام پهلوگیری به اسکله به خود جذب نموده و عملیات پهلودهی کشتی سریع ، ایمن ، کارا و منطبق بر مسائل محیط زیستی انجام می پذیرد. به یاد داشته باشیم در سیستم بستن کشتی به اسکله با استفاده از طناب ، احتمال پاره شدن طناب های متصل به بولارد اسکله وجود دارد که درصورت برخورد با ملوانان اسکله ، کشته شدن افراد حتمی می باشد که در این سیستم وجود ندارد. در این روش استفاده از یدک کش برای پهلودهی کشتی به اسکله به حداقل زمان خود کاهش می یابد. چنانچه بندری از این سیستم استفاده نماید دیگر احتیاجی به نصب فندر (ضربه گیر اسکله) ندارد.

شرکت (cavotec) که این تجهیز را تحت نام تجاری (Moormaster) ساخته ادعا نموده که تاکنون ۴۰۰۰۰ عملیات پهلودهی کشتی به اسکله های ترمینال های مختلف بنادر جهان توسط این تجهیز با موفقیت انجام شده است. در حوزه بنادر خلیج فارس و دریای عمان بندر سلاله عمان از سال تعداد ۱۲ دستگاه از این سیستم با نام (MM200C) را در ترمینال کانتینری خود مورد بهره برداری قرار می دهد. جهت اطلاعات بیشتر می توانید به وب سایت www.cavotec.com مراجعه نمایید.

سیستم نصب شده در بندر سلاله عمان

۲ – (Alternative Maritime Power (AMP :

بنادر پیشرفته امروزی به مسائل محیط زیستی اهمیت فوق العاده ای قایل شده و خود را متعهد به داشتن یک بندر سبز (Green Port) می دانند.

دراین راستا یکی از ابداعات سال های اخیر استفاده از سیستمی تحت عنوان (Alternative Maritime Power (AMP می باشد. دراین سیستم کشتی ها به محض پهلوگیری به اسکله بنادر ملزم به خاموش کردن کلیه موتورها و ژانراتورهای خود بوده و از سیستم الکتریسته که بندر بوسیله کابل های برق به آن ها ارائه می دهد استفاده می نمایند. تصور کنید کشتی فله بری که ۷۰ هزار تن کالا دارد که به طور تقریبی عملیات تخلیه و بارگیری آن حدود یک هفته و یا بیشتر به طول بکشد.

درطی این مدت دود و گازهای سمی از دودکش کشتی (Funel) خارج می گردد که باعث آلودگی محیط زیست می گردد. چنانچه بندری به سیستم (AMP) مجهز باشد ، کشتی بعلت استفاده از نیروی برق در رانش موتورها و ژنراتورهای خود دیگر از سوخت فسیلی استفاده ننموده و باعث ارتقای مسایل محیط زیستی در بندر می گردد. سیستم (AMP) به ۲ گونه ثابت و موبایل طراحی شده که با توجه به شرایط کشتی در اسکله می توان از آن ها استفاده نمود. لازم به ذکر است این سیستم به (Cold Ironing) نیز معروف می باشد.

۳ – Hybrid Fuel Drive System استفاده از سوخت هیبریدی در تجهیزات تخلیه و بارگیری بنادر :

بطور کلی تمام وسایل نقلیه ای که از ادغام دو و یا چند پیشرانه انتقال نیرو که بطور مستقیم و یا غیر مستقیم به سیستم انتقال قدرت وابسته هستند را ماشین های هیبریدی لقب داده اند. تجهیزات تخلیه و بارگیری بنادر نظیر ترانستینرها و استرادل کریرهای مجهز به سیستم مذکور ۲۵ الی ۳۰ درصد سوخت کمتری مصرف می نمایند. شرکت کالمار ادعا نموده که این سیستم باعث حذف تولید سالیانه ۵۰ تن گاز کربنیک به ازای هر دستگاه استرادل کریر مجهز به سوخت هیبریدی می گردد.

اساس این سیستم بدین نحو می باشد که در هنگام پایین آمدن اسپریدر دستگاه که بالتبع نیروی کمتری مصرف می گردد ، از انرژی الکتریکی حاصل از موتور هویست استفاده می گردد و در هنگام بار برداری تجهیز که احتیاج به نیروی بیشتری می باشد از موتور دیزل که سوخت فسیلی مصرف می نماید ، استفاده می گردد و بدین نحو در مصرف سوخت فسیلی صرفه جویی و آلودگی زیست محیطی کمتری حاصل می گردد.

۴ – (ATT = Automated Terminal Trailer ، کشنده های برقی متردده در محوطه های بندر) :

کشنده های معمولی متردده در محوطه های ترمینال های بندری با استفاده از سوخت فسیلی (گازوئیل) کار می کنند که بالتبع آلودگی زیست محیطی نیز دارند. در سیستم کشنده های برقی موسوم به (power pack) ، منبع تامین کننده رانش کشنده سوخت فسیلی نبوده بلکه با یک بسته الکتریکی بصورت موبایل که قابل نصب و جدا شدن از روی کشنده می باشد ، استفاده شده و قابل شارژ شدن نیز می باشد.

البته باید در نظر داشت که این نوع تجهیز را با کشنده های بدون راننده (AGV = Automated Guided Vehicle) یکسان قلمداد ننمود. در سیستم (ATT) کشنده دارای راننده بود و منبع انرژی آن الکتریسته می باشد ، درصورتی که (AGV) کشنده های بدون راننده در ترمینال های تمام اتوماتیک نظیر بندر رتردام هلند می باشند.

AGV))

با توجه به اینکه هم اکنون در بندر شهید رجایی ماهیانه ۵/۴ میلیون لیتر گازوئیل جهت سوخت کشنده ها و تجهیزات مصرف می گردد که آلودگی زیادی را نیز به همراه دارد ، شایسته است استفاده از این نوع کشنده ها در دستور کار قرار گیرد.

جهت اطلاع بیشتر از این سیستم و مزایای آن سایت اینترنتی www.powerpackbygaussin.com معرفی می گردد.

ATT))

۵ – Lasor intelligence sensor :

استفاده از سیستم های هوشمند لیزری جهت جلوگیری از برخورد تجهیزات در محوطه های بندری :

یکی از سیستم های ضد ضربه تجهیزات (Anti Collision) عبارت است نصب آنتن هایی بر روی تجهیزات تخلیه و بارگیری که پس از برخورد شاخک آنتن ها با انسان ، شی و غیره … آن تجهیز بصورت اتوماتیک خاموش گردیده و باعث جلوگیری از وقوع حادثه می شود که این سیستم یک روش قدیمی محسوب می گردد. در سیستم جدید که مبنی بر لیزر می باشد سنسورهایی بر روی تجهیزات تخلیه و بارگیری بنادر نصب شده که از قبل می توان آن را تنظیم نمود که به طور مثال به فاصله ۴ متر ، قبل از برخورد دو تجهیز به یکدیگر ، مانع از ادامه فعالیت آن ها شود.

کارکرد دیگر این سیستم جلوگیری از برخورد بوم گنتری کرین با عرشه و یا پل فرماندهی کشتی می باشد. این سیستم در هرگونه شرایط آب هوایی (باران ، گرد و غبار ، مه و …) عملکرد مناسب دارد. استفاده از این سیستم باعث کارائی و نیز افزایش ضریب ایمنی کار در بنادر می گردد. شرکت آلمانی (Sick) بعنوان یکی از شرکت های معروف سازنده این تجهیزات می باشد که جهت اطلاع بیشتر از کاربرد و انواع سیستم مذکور وب سایت www.sick.com را ملاحظه نمایید.

۶ – Nuclear Detection System سیستم تشخیص مواد رادیواکتیو :

با توجه به اینکه در بنادر انواع و اقسام کالاها و کانتینر وارد و یا خارج می گردند ، لزوم اطمینان از محموله کالا و اینکه گروه های تروریستی از جاسازی مواد رادیو اکتیو و اشعه زا در بین سایر کالاها استفاده ننموده باشند و یا اینکه کالاها آلوده به مواد رادیو اکتیو و تشعشع زا نباشند ، ضرورت مهم دارد.

این سیستم به بنادر اجازه می دهد بدون بازرسی های فیزیکی کالا و کانتینر که وقت گیر ، کاهش دهنده میزان بهره وری بنادر و نیز بخطر انداختن سلامتی ماموران می باشد ، از عدم وجود محمولات اشعه زا و رادیو اکتیو اطمینان حاصل نمایند. در ضمن این سیستم به نحوی طراحی شده که در هنگام اسکن نمودن کانتینر و یا بسته ها به مواد غذایی ، حیوانات و انسان ضرری وارد نسازد.

پیشرفته ترین این سیستم (Multi Mode Passive Detection System) نام دارد که در برخی از بنادر جهان درحال فعالیت می باشد. لازم به ذکر است بعد از حادثه نیروگاه اتمی فوکوشیمای ژاپن در سال ۲۰۱۰ و انتشار مواد رادیو اکتیو ، نگرانی شدیدی در بنادر دنیا از ورود کالاها و کانتینرها از مبدا بنادر ژاپن به سبب احتمال آلوده بودن کالاها به مواد رادیو اکتیو بوجود آمد. حال چنانچه بندری این سیستم را داشته باشد می تواند اقدامات لازم در شناسایی و غیره … را انجام دهد.

۷ – Port Automation Solutions :

اتوماسیون نمودن تجهیزات بندری در قالب ۲ مثال زیر تشریح می گردد :

Radio Remote Control System ، RRCs تجهیزات تخلیه و بارگیری کنترل شونده از راه دور :

دراین سیستم اپراتورهای تجهیزات تخلیه و بارگیری با در دست داشتن وسیله ای (کنسول) تحت عنوان (Radio Terminal And Base Unit) در ترمینال و با فاصله داشتن از تجهیز ، مشغول به راهبری دستگاه می باشند. افزایش ایمنی و کارایی در بنادر از مزایای استفاده از این سیستم می باشد.

Vehicles Alignment System :

در ترمینال های کانتینری قرار گرفتن صحیح کشنده ها در زیر گنتری کرین در هنگام قرار گرفتن کانتینر بر روی شاسی کشنده از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. سیستم مذکور از طریق لیزر سه بعدی که بر روی اسپریدر گنتری کرین نصب شده سیگنال هایی را به صفحه نمایشگر (LED) نصب شده در قسمت تحتانی گنتری کرین ارسال می نماید که راننده کشنده با مشاهده عدد صفر متوجه می شود که به طور دقیق در محل صحیح توقف نموده و بواسطه این سیستم عملیات کانتینری بصورت کارا و بدون اتلاف وقت انجام می پذیرد که در نهایت باعث کاهش مدت زمان توقف کشتی در کنار اسکله می گردد.

جهت اطلاع بیشتر وب سایت های www.cavotec.com , www.abb.com/cranes را مشاهده نمایید.

۸ – Automatic Lashing platform سکوی لاشینگ اتوماتیک :

در هنگام تخلیه کانتینرها از کشتی ، قبل از آنکه گنترل کرین کانتینر را بر روی سطح محوطه قرار دهد تا سپس بوسیله استرادل کریر به محوطه های مربوط انتقال یابد ، بایستی عملیات جداسازی تویست لاک های لاشینگ (Twistlock) توسط ۲ نفر در ۲ طرف کانتینر انجام شود که هم خطرات ایمنی را برای جان افراد در برداشته و هم اینکه این پروسه در حدود ۲۰ ثانیه وقت تلف می کند.

سیستمی که توسط شرکت (Cargotec) تحت عنوان (Fully Automated Lashing Platform) ابداع و به مرحله اجرا گذشته ، دیگر احتیاجی به نیروی انسانی در عملیات جداسازی تویست لاک های کانتینرهای تخلیه از کشتی ، وصل تویست لاک های کانتینرهای بارگیری به کشتی نبوده و عملیات وصل ، جداسازی تویست لاک ها به صفر کاهش می یابد. سکوی مذکور کارایی دیگری نیز دارد و آن هم وزن کردن کانتینرهای بارگیری ویا تخلیه از کشتی می باشد که در تعادل و ایمنی کشتی در هنگام دریانوردی نقش بسیار زیادی دارد. بدین مفهوم که چنانچه کانتینری بیش از حد مجاز بارگیری شده باشد به کشتی بارگیری نمی گردد. شرکت مذکور ادعا نموده این تجهیز در بنادری که به مسائل محیط زیستی اهمیت زبادی قائل می باشند ، جایگاه خاص دارد چرا که کارکرد این تجهیز بدون استفاده از سوخت فسیلی یا نیروی الکتریسته بوده و فقط بوسیله سیستم های هیدرولیک کار می کند.

با توجه به اینکه سیستم مذکور به تازگی ابداع و بکارگرفته شده شرکت کارگوتک از ارائه اطلاعات تخصصی بیشتر در خصوص چگونگی کارکرد تجهیز خودداری نموده است.

جهت اطلاع بیشتر سایت اینترنتی www.cargotec.com معرفی می گردد.

۹ – همانند سال گذشته حضور شرکت های هندی که در زمینه (IT) فعال می باشند در نمایشگاه (TOC) امسال نیز چشمگیر بود.

آن ها انواع شبیه سازهای (Simulator) های کشتی ، گنتری کرین ، استرادل کریر را که محیط مجازی را در ۶ حرکت برای دریانوردان و اپراتورهای تازه کار فراهم می آورند را به نمایش گذاشته بودند.

از خصوصیت تولیدات آنها قیمت به مراتب ارزانتر آن ها نسبت به مشابه اروپایی خود بود. با توجه به طرح توسعه ترمینال بندر شهید رجایی و نصب تعداد قابل توجهی گنتری کرین درآن ها ، پیشنهاد می گردد نسبت به خرید شبیه ساز و آموزش اپراتورها از هم اکنون اقدام گردد. لازم بذکراست شبیه سازها باعث افزایش ضریب ایمنی بندر ، افزایش کارایی بنادر و کاهش هزینه آموزش اپراتورها می گردد.

۱۰ – (Terminal Operation System (TOS :

این سیستم جریان صحیح و دقیق گردش کالا و کانتینر در ترمینال های بندری بصورت (paper less) و (on line) با استفاده از فن آوری (IT) را فراهم می آورد که با توجه به تخصصی ترشدن ترمینال های بنادر ، آن ها نیز متنوع تر و تخصصی تر شده اند که می توان به موارد زیر اشاره نمود :

Container Terminal Operation System : CTOS

Bulk Cargo Terminal Operation System : BTOS

Dry Cargo Terminal Operation System : DTOS

Container Freight Station System : CFSS

سیستم های مذکور بنادر ، صاحبان کالا ، خطوط کشتیرانی ، پورت اپراتور و غیره … را در مدیریت ورود و خروج کالا به ، از بنادر با هزینه کمتر ، زمان کمتر ، خطای کمتر و غیره … یاری رسانده که درنهایت باعث افزایش کارائی و بهره وری عملیات گردیده و به شدت در بنادر جهان درحال توسعه و کاربردی شدن می باشند.

در واقع چنانچه بندری همچنان اصرار به استفاده از روش های دستی و کاغذی (مانند انگ زدن با رنگ بر روی کالا توسط انگ زدن) در عملیات بندری باشد به طور مطمئن گوی رقابت را خواهد باخت و به مرور از صحنه رقابت حذف خواهد شد ، لذا سرمایه گذاری و استفاده بیشتر وبهینه تر از (IT) در فعالیت های بندری ، الزام اساسی محسوب می گردد.

نمایی از سیستم های (TOS) بکار گرفته شده در بنادر شانگ های چین ، دوحه قطر و شهید رجایی ایران

۱۱ – استفاده از فن آوری هایی نظیر (RFID ، Transponder ، Laser Scanner ، DGPS ، Optical lines OCR (Optical Character Recognition کاربردهای فراوانی در مدیریت گیت های ورود و خروج بنادر ، ردیابی کالا ، کانتینر و کشتی ، سرعت و امنیت در عملیات گردش کالا و غیره … در بنادر پیدا نموده که هرروز نوآوری جدیدی را دراین راستا شاهد هستیم.

در این راستا به یک نمونه کاربرد (RFID) در بنادر توجه نمایید :

جلوگیری از برخورد تجهیزات تخلیه و بارگیری با افراد شاغل در محوطه های بندری :

متاسفانه سالیانه تعدادی از پرسنل فعال در بنادر دنیا نظیر بار شماران ، ریگرها ، تالی من ها و غیره … بر اثر برخورد تجهیزات تخلیه و بارگیری با آن ها جان خود را از دست می دهند. هرچند که در بسیاری از تجهیزات سیستم هایی مانند (Anti collusion) و (Ultrasonic) وجود داشته و در مواقع حوادث نقش قابل ملاحظه ای را در جلوگیری از بروز آن ها ایفا می کنند ولی استفاده از سیستم (RFID) بر روی تجهیزات نقش باز دارنده قبل از بروز حادثه برخورد با کارگران بندری را ایفاد می کند.

اخیرا شرکت (KoneCrane) سیستمی را ابداع نموده که به (Near Guard) لقب گرفته و در آن با نصب (Tag) های (RFID) بر روی ۴ قسمت اطراف تجهیزات تخلیه و بارگیری (نظیر ریچ استاکر ، لیفتراک و غیره …) و نصب سیستم مانیتورینگ در کابین اپراتور از یک طرف و نصب (Tag) های مذکور بر روی لباس کارگران شاغل در محوطه های بندری شاهد کاهش قابل ملاحظه آمار حوادث برخورد تجهیزات با افراد شده است.

کاربرد این سیستم به نحوی است که به محض دریافت سیگنال های (RFID) نصب شده بر روی لباس کارگری که در اطراف مسیر حرکت تجهیز قرار گرفته ، علامت زرد رنگی بر روی مانیتور نصب شده در داخل کابین اپراتور ظاهر شده و هشدار لازم را آلارم می زند و در صورتی که فرد به طور دقیق در مسیر حرکت دستگاه بوده و تصادم تجهیز با فرد وجود داشته باشد ، علاوه بر اینکه علامت قرمز رنگ بر روی مانیتور ظاهر خواهد شد ، دستگاه بصورت خودکار از حرکت باز خواهد ایستاد و از وقوع حادثه جلوگیری بعمل می آورد.

لازم بذکر است این سیستم در بنادر انگلستان استفاده شده و باعث کاهش آمار حوادث شده است.

۱ – قرمز شدن صفحه مانیتور ریچ استاکر در صورت قرار گرفتن فرد در مسیر حرکت تجهیز با استفاده از فن آوری (RFID)

۲ – زرد شدن صفحه مانیتور ریچ استاکر در صورت قرار گرفتن فرد در مسیر حرکت تجهیز با استفاده از فن آوری (RFID)

۱۲ – MTS) Multi Trailer System) :

کشنده هایی که از فن آوری بالایی برخوردار بوده و توانایی حمل ۳ دستگاه کانتینر ۴۰ فوت و یا ۶ دستگاه کانتینر ۲۰ فوت پر را بطور هم زمان داشته و در سال ۲۰۱۲ در ترمینال کانتینری "مانیلای فیلیپین" بکار گرفته شده اند که باعث افزایش کارایی ترمینال نسبت به استفاده از کشنده های معمولی می گردد.

این نوع کشنده ها توسط شرکت (MAFI) ساخته و به بازار عرضه شده اند. جهت اطلاع بیشتر سایت www.porttechnology.org معرفی می گردد.

۱۳ – (Contlift container mover machine) کشنده حمل کننده کانتینر :

همانگونه که تصویر گویا می باشد این نوع کشنده ها ، کانتینر را از روی محوطه ترمینال برداشته و حمل می نمایند. شاسی کشنده های معمولی حدود یک و نیم متر ارتفاع داشته و خطر سقوط کانتینر در حین حمل وجود دارد ولی در این نوع کشنده ها خطر مذکور به صفر کاهش یافته و ضریب ایمنی بندر ارتقاع می یابد. استفاده از این نوع کشنده ها فقط در ترمینال هایی که سطح صاف و همگونی دارند میسر می باشد.

۱۴ – (Clean Trucks Program) برنامه کشنده های منطبق بر مسایل زیست محیطی :

بندر "رتردام" هلند در راستای طرح جامع بندر سبز (Green Master Plan) از سال ۲۰۱۴ فقط اجازه ورود کشنده هایی را به بندر خواهد داد که موتور آنها منطبق بر (Euro 6) بوده و حتی کشنده های با موتور (Euro 5) در صورتی اجازه ورود به بندر را خواهند داشت که بعد از سال (2007) ثبت شده باشند. با توجه به اینکه این بندر از سال ها پیش از کشنده های برقی (AGV) استفاده می نموده ، تمام قطارهای متردده به بندر برقی بوده ، از سیستم (AMP ) (که در بند ۲ توضیح ارایه گردید) در تامین الکتریسیته کشتی ها استفاده می نماید ، تمام ترانستینرها برقی بوده و حتی الکتریسیته برخی از ساختمان ها و سیستم روشنایی بندر از صفحات خورشیدی تامین می گردد ، بدین وسیله استفاده از سوخت فسیلی در بندر به حداقل ممکن کاهش یافته بنابراین اقدامات اساسی را به سوی تبدیل بندر سبز برداشته است.

لازم به ذکر است این بندر در سال ۲۰۱۱ در حدود ۴۵۰ میلیون تن انواع کالاها را تخلیه و بارگیری نموده است.

امیدوارم مطالب اشاره شده به نحوی در فعالیت های بندری و دریایی کشورمان مورد استفاده قرار گرفته و باعث ارتقای این صنعت در ایران عزیز گردد.

در پایان از جناب آقای قائم مقامی مدیر عامل محترم شرکت خدمات ساحلی و همکاران گرامی شان در بندرعباس و دوبی بابت همکاری جهت حضور در کنفرانس و نمایشگاه (TOC) سپاسگزاری می نمایم.

گرد آورنده : بهزاد الصفی

نویسندگان/گردآورندگان:

عبدالرضا شیخ الاسلامی