باربری دریایی (فصل چهارم)

ماده ۵۲- (تعاریف) :

اصطلاحاتی که در این فصل به کار رفته دارای معانی زیر است :

۱- متصدی باربری : متصدی باربری بطور کلی به مالک یا اجاره کننده کشتی که با فرستنده بار قرار داد باربری منعقد کرده است اطلاق می شود.

۲- قرارداد باربری : قرارداد باربری فقط قراردادی است که بر اساس بارنامه دریایی یا اسناد مشابه دیگری که برای حمل و نقل کالا از طریق دریا است منعقد شود و نیز هر بارنامه دریایی یا اسناد مشابه دیگری که به استناد قرارداد اجاره کشتی رابطه بین متصدی باربری و دارنده بارنامه یا سند مذکور را از زمان صدور تعیین نماید قرارداد باربری تلقی میگردد.

۳- بار : بار شامل هرگونه محموله اعم از اموال و اشیا و هر کالای دیگر می باشد. باستثنا حیوانات زنده و بارهایی که بر طبق مفاد قرارداد باربری باید روی عرشه کشتی حمل شود و عملا هم بدین ترتیب حمل شده باشد.

۴- کشتی : کشتی به هر وسیله‌ ای اطلاق می شود که برای حمل بار در دریا به کار رود.

۵- فرستنده بار : فرستنده بار شخصی است که با متصدی باربری قرارداد باربری تنظیم می‌ نماید و بار را برای حمل به کشتی تحویل می‌دهد.

۶- تحویل گیرنده : تحویل گیرنده شخصی است که به موجب بارنامه حق دریافت بار را دارد.

۷- بارنامه دریایی : بارنامه دریایی سندی است که مشخصات کامل بار در آن قید و توسط فرمانده کشتی یا کسی که از طرف او برای این منظور تعیین شده امضا گردد و به موجب آن تعهد شود بار توسط کشتی به مقصد حمل و به تحویل گیرنده داده شود. بارنامه دریایی یا اسناد مشابه آن به منزله رسید دریافت بار است.

۸- مدت حمل : از زمانی که باری در کشتی بارگیری شده تا زمانی که از کشتی تخلیه گردد مدت حمل محسوب می شود.

۹- بارگیری و تخلیه : بارگیری به طور معمول از زمانی شروع می شود که چنگال جرثقیل باری را که فرستنده آماده بارگیری کرده است به منظور بارگیری در کشتی از اسکله یا بارانداز یا وسایل باربری که بدین منظور مورد استفاده قرار گیرد گرفته و بلند نماید و تخلیه زمانی خاتمه می‌یابد که چنگال جرثقیل بار را در اسکله و یا بارانداز یا وسایل باربری که بدین منظور مورد استفاده قرار گرفته فرود آورد.

ماده ۵۳- (مسوولیت و وظایف متصدی باربری) :

با توجه به مفاد ماده ۵۷ در هر قرارداد باربری مسوولیت تعهدات حقوق و معافیت از مسوولیت های متصدی باربری در مورد بارگیری ، جابجا کردن ، انبار کردن ، باربری ، محافظت ، مواظبت و تخلیه بار به شرح مواد مندرج در این فصل خواهد بود.

ماده ۵۴- (وظایف متصدی باربری) :

۱- متصدی باربری مکلف است قبل از هر سفر و در شروع آن مراقبت‌ های لازم را به شرح ذیل به عمل آورد :
الف) کشتی را برای دریانوردی آماده کند.
ب) کارکنان و تجهیزات و تدارکات کشتی را به طور شایسته تهیه و فراهم آورد.
ج) انبارها و سردخانه‌ ها و کلیه قسمت های دیگر کشتی را که برای حمل کالا مورد استفاده قرار می‌ گیرد مرتب و آماده کند.

۲- با توجه به مفاد ماده ۵۵ ، متصدی باربری موظف است با کمال دقت و به نحو مطلوب محمولات را بارگیری ، جابجا ، حمل ، محافظت ، مواظبت و تخلیه نماید.

۳- پس از وصول و قبول مسوولیت کالا متصدی باربری یا فرمانده کشتی و یا عامل متصدی باربری بر حسب تقاضای فرستنده بار موظف است بارنامه دریایی که در آن مشخصات ذیل درج شده است صادر نماید.
الف) علایم مشخصه‌ ای که جهت شناسایی بار ضروری است همان علایمی است که توسط فرستنده بار قبل از شروع بارگیری کتبا تسلیم شده است. مشروط بر اینکه در مورد بار بدون روپوش علایم مذکور بر روی بار نقش شده و یا به طور وضوح نشان داده شده باشد اگر بار در صندوق قرار گرفته و یا دارای پوشش باشد علایم باید به طوری نقش شود که تا پایان سفر خوانا بماند.
ب) تعداد بسته‌ ها یا قطعات یا مقدار یا وزن بر حسب مورد به نحوی که کتبا از طرف فرستنده بار تعیین و تسلیم شده است.
ج) متصدی باربری یا فرمانده یا عامل متصدی باربری ملزم نیست که در بارنامه دریایی علایم ، تعداد ، مقدار یا وزنی را قید نماید که صحت آنها به جهات موجه مشکوک باشد و یا وسیله مناسب برای رسیدگی به صحت آنها را در اختیار نداشته باشد.

۴- بارنامه دریایی صادر شده به شرح فوق مدرک دریافت کالا به وسیله متصدی باربری به شرح مندرج در بند ۳ الف – ب – ج این ماده خواهد بود.

۵- فرستنده بار نسبت به صحت علایم ، تعداد ، مقدار و وزن بار به نحوی که هنگام حمل اظهار داشته است در مقابل متصدی باربری مسوول شناخته می شود و موظف است غرامت متصدی باربری را در مقابل هرگونه فقدان ، خسارت و هزینه‌ های ناشی از عدم صحت اظهارات مذکور بپردازد.
حق متصدی باربری به دریافت چنین غرامتی مسوولیت و تعهدات نامبرده را که ناشی از قرارداد باربری است نسبت به هیچ کس غیر از فرستنده بار محدود نخواهد کرد.

۶- در صورتی که همزمان یا قبل از نقل مکان بار و تسلیم آن به تحویل گیرنده اخطاریه‌ ای حاکی از فقدان یا خسارت وارده به بار با شرح و کیفیت آن کتبا به متصدی باربری یا نماینده او در بندر تخلیه تسلیم نگردد نقل مکان بار و دادن آن به کسی که بر طبق قرارداد حمل باید بار به او تسلیم شود ، به منزله تحویل بار مندرج در بارنامه دریایی از طرف متصدی باربری خواهد بود مگر آنکه خلاف آن ثابت شود.
چنانچه فقدان یا خسارات وارده به بار آشکار نباشد اخطار مذکور باید ظرف سه روز پس از تحویل بار تسلیم شود.
در صورتی که در موقع دریافت ، وضع و حالت کالا مورد رسیدگی و بازدید طرفین قرار گرفته باشد تسلیم اخطار کتبی ضروری نخواهد بود.
ادعای فقدان یا خسارت نسبت به متصدی باربری و کشتی پس از گذشتن یکسال از تاریخ تحویل و در صورت عدم تحویل از تاریخی که بار بایستی تحویل داده شده باشد مسموع نخواهد بود.
متصدی باربری و تحویل گیرنده بار باید همه گونه تسهیلات معقول جهت رسیدگی و تشخیص فقدان و خسارات واقعی و یا خساراتی را که تصور می‌ رود به بار وارد آمده فراهم کند.

۷- بعد از بارگیری به تقاضای فرستنده محموله باید روی بارنامه‌ ای که برای او توسط متصدی باربری ، فرمانده کشتی و یا عامل متصدی باربری صادر شود جمله «بارگیری شده» قید گردد مشروط بر اینکه اگر فرستنده بار قبلا سند یا مدرکی دال بر تحویل بار دریافت داشته است ، آنرا مسترد دارد ولی به اختیار متصدی بار ممکن است در سند مذکور نام بندر بارگیری و نام کشتی یا کشتی های حامل بار و تاریخ یا تواریخ حمل بار ، توسط متصدی باربری و عامل او و یا فرمانده کشتی ذکر شود در این صورت سند مزبور که حاوی این مشخصات است و مفاد بند ۳ این ماده در آن رعایت شده است‌ «بارنامه دریایی بار بارگیری شده» محسوب می گردد.

۸- قید هر گونه شرط یا توافق در قرارداد باربری به منظور سلب مسوولیت متصدی باربری یا کشتی یا محدود کردن مسوولیت مزبور در مورد فقدان بار یا خسارات وارده به آن ناشی از غفلت و تقصیر و یا تسامح در انجام وظایف و تعهدات مصرحه در این فصل باطل و بلا اثر خواهد بود.
مزایای بیمه یا شروط مشابه آن که به نفع متصدی باربری منظور گردد نیز تابع حکم فوق خواهد بود.

ماده ۵۵- (عدم مسوولیت متصدی باربری و کشتی) :

۱– کشتی و متصدی باربری هیچکدام مسوول فقدان یا خسارت ناشی از عدم قابلیت دریانوردی نخواهد بود مگر آنکه از طرف آنها در آماده نبودن کشتی برای دریانوردی و تامین احتیاجات آن از نظر کارکنان و تجهیزات و تدارکات کافی و مناسب کردن انبارها و سردخانه‌ ها و کلیه قسمت های دیگر کشتی که کالا در آن حمل می شود و همچنین مواظبت حمل طبق بند یک ماده ۵۴ سعی و اهتمام کافی مبذول نشده باشد ، هرگاه فقدان و یا خسارت وارده در نتیجه عدم قابلیت دریانوردی باشد متصدی باربری و یا اشخاص دیگری که به استناد این ماده ادعای معافیت از مسوولیت می‌ نمایند ملزوم‌ اند که اعمال سعی و مراقبت را از ناحیه خود ثابت کنند.

۲- کشتی و متصدی بار مسوول فقدان یا خسارت ناشی از علل مشروحه زیر نخواهد بود.
الف) غفلت و قصور و یا عمل فرمانده و کارکنان و راهنمایان و یا مامور مجاز متصدی باربری هنگام دریانوردی و اداره امور کشتی.
ب) آتش سوزی که به سبب فعل و یا خطای متصدی باربری نباشد.
ج) خطرات و حوادث خطرناک و یا سوانح دریا و آب های قابل کشتیرانی.
د) بلاهای طبیعی.
هـ) جنگ و نتایج آن.
و) عملیات دشمنان جامعه.
ز) بازداشت یا متوقف شدن کشتی در نتیجه اقدامات قهریه یا به سبب امر یا عمل حکام یا مردم یا مقامات قضایی.
ح) محدودیت های قرنطینه.
ط) فعل و یا ترک فعل فرستنده بار یا صاحب بار ، عامل یا نماینده او.
ی) اعتصاب و یا بستن کارگاه ها و یا خودداری و یا جلوگیری از کار به طور کلی و جزیی به هر علتی که باشد.
ک) شورش و یا اغتشاش.
ل) نجات و مجاهدات برای نجات جان افراد و یا اموال در دریا.
م) کسر و کمبود وزن و حجم کالا و هر نوع خسارت دیگری که از معایب مخفی ، ماهیت و نقایص ذاتی کالا ناشی گردد.
ن) نقایص بسته‌ بندی کالا.
س) نقایص و یا کامل نبودن علایم و مشخصات.
ع) عیوب مخفی که با دقت کافی قابل کشف نباشد.
ف) هر علت دیگری که از فعل و یا تقصیر متصدی باربری و یا فعل و یا تقصیر عامل یا مامور مجاز او ناشی شده باشد ولی در این مورد متصدی باربری و عامل و یا مامور مجاز او باید ثابت کند که تقصیر و فعل آنان تاثیری در فقدان و خسارت و زیان وارده نداشته است.

۳- فرستنده بار در مورد فقدان یا خسارت وارده به متصدی باربری و یا کشتی به هر سبب و علتی که ناشی از عمل یا تقصیر فرستنده بار و یا عامل و یا مامور مجاز او نباشد مسوول نخواهد بود.

۴- هرگونه تغییر مسیر کشتی در دریا برای نجات و مجاهدات در حفظ جان آدمی و اموال و یا هر گونه انحراف معقول کشتی نقص و تخلف از مقررات این فصل و قرارداد باربری نیست و متصدی باربری مسوول فقدان و یا خسارت وارده ناشی از آن نخواهد بود.

۵- متصدی باربری و یا کشتی هیچکدام در مورد فقدان و یا خسارت وارده به کالا مسوولیتی زاید بر صدلیره استرلینگ برای هر بسته کالا و یا واحد آن نخواهد داشت مگر اینکه نوع و ارزش اینگونه بار قبل از حمل توسط فرستنده بار اظهار گردیده و در بارنامه دریایی نیز قید شده باشد.
چنانچه اظهار مذکور در بارنامه دریایی قید شده باشد حمل بر صحت موضوع میگردد مگر آنکه خلاف آن ثابت شود ولی متصدی باربری را مقید نمی کند و مشارالیه می تواند نسبت به آن اعتراض نماید.
متصدی باربری یا عامل او و یا فرمانده می توانند با فرستنده بار نسبت به تعیین حداکثر مبلغ دیگری غیر از آنچه در بالا تعیین شده توافق نمایند مشروط بر اینکه از مبلغ فوق کمتر نباشد.
چنانچه فرستنده بار نوع یا ارزش جنس را عالما و عامدا بر خلاف واقع در بارنامه دریایی قید کند متصدی باربری و کشتی در مورد فقدان و یا خسارات وارد بر بار مسوول نخواهند بود.

۶- هرگاه متصدی باربری فرمانده و یا عامل متصدی باربری اجناس قابل اشتعال و انفجار و یا خطرناک را بدون علم و اطلاع از کیفیت و نوع آن بارگیری نمایند و بعدا از نوع و کیفیت آنها به دلایلی آگاه شوند می توانند در هر موقع و قبل از تخلیه در مقصد در هر محلی که صلاح بدانند بدون پرداخت هیچگونه غرامت و یا هزینه‌ ای که ممکن است به طور مستقیم و یا غیر مستقیم از حمل چنین موادی ایجاد شود آنها را تخلیه و یا نابود و یا بلااثر کنند.
چنانچه حمل اینگونه بار با علم و اطلاع صورت گیرد و بعدا وجود آن برای کشتی و یا بار آن ایجاد خطر کند متصدی باربری می تواند آنرا به طریق مذکور در بالا در هر محلی که صلاح بداند تخلیه و یا نابود و یا بلا اثر نماید در این صورت مسوولیتی متوجه متصدی باربری نخواهد بود مگر نسبت به خسارات مشترک دریایی که ممکن است بوجود آید.

ماده ۵۶- (اعراض از حقوق و افزایش مسوولیت و تعهدات) :

متصدی باربری مختار است از تمام یا قسمتی از حقوق و عدم مسوولیت های خود صرف نظر کند و یا مسوولیتی زاید بر آنچه در این فصل پیش‌ بینی شده است قبول کند. قید اینگونه انصراف یا افزایش مسوولیت در بارنامه دریایی الزامی است.
مقررات این فصل شامل قرارداد اجاره کشتی نمی شود ولی اگر بارنامه‌ های دریایی برای کشتی‌ ای که در اجاره است صادر شود آن بارنامه تابع مقررات این فصل خواهد بود. این مقررات مانع از آن نیست که در بارنامه درباره خسارات مشترک دریایی شرایطی مجاز قید کنند.

ماده ۵۷- (تنظیم قرارداد با شرایط خاص) :

با وجود مقررات مذکور در مواد فوق متصدی باربری ، فرمانده و یا عامل متصدی باربری و یا فرستنده بار می توانند قراردادی با هر نوع شرط برای حمل بار مشخص و تقبل هرگونه مسوولیت و تعهد از طرف متصدی باربری و حقوق و مزایای وی منعقد کنند و حتی ممکن است درباره مسوولیت متصدی باربری نسبت به قابلیت دریانوردی کشتی شرایط خاصی که مخالف نظم عمومی نباشد منظور دارند و همچنین نسبت به مراقبت و مواظبت کارکنان یا عاملین متصدی باربری و یا مامور مجاز او در مورد بارگیری ، جابجا کردن ، انبار کردن ، حمل ، محافظت ، مواظبت و تخلیه کالا شرایط خاص منظور دارند. مشروط بر اینکه با انعقاد قراردادهای مذکور بارنامه دریایی تنظیم نشود و همچنین شرایط قرارداد در قبض رسیدی که غیرقابل انتقال خواهد بود ، ذکر و جمله «غیر قابل انتقال» در روی رسید مذکور قید شود.
هر قراردادی که به طریق فوق منعقد شده باشد معتبر است. مفاد این ماده ناظر به حمل کالاهای بازرگانی معمولی که در جریان عملیات عادی تجاری حمل و نقل می شود نیست و فقط شامل باری است که کیفیات خاص حمل آنها عرفا انعقاد قراردادی خاص را ایجاب می کند.

ماده ۵۸- (قرارداد خاص راجع به خسارات وارده به کالا قبل از بارگیری و بعد از تخلیه کشتی) :

هیچ یک از مقررات این فصل مانع از آن نیست که متصدی باربری و فرستنده بار شرایط خاصی را در قرارداد پیش‌ بینی کنند که بر طبق آن مسوولیت و تعهدات متصدی باربری و کشتی در مورد فقدان یا خسارات مربوط به محافظت و مواظبت و جابجا کردن بار قبل از بارگیری و بعد از تخلیه کشتی حامل بار تعیین گردد.

ماده ۵۹- (عدم تعمیم مقررات فصل حاضر) :

مقررات این فصل در حقوق و تعهدات متصدی بار مندرج در فصل پنجم قسمت دوم مربوط «به تحدید مسوولیت مالکین کشتی» تغییری نمی‌ دهد.

ماده ۶۰- (مشخصات بارنامه دریایی) :

خصوصیات و مشخصات بارنامه دریایی به شرح زیر است که باید در بارنامه قید گردد :
۱- نام کشتی.
۲- نام بندر مبدا و تاریخ بارگیری و نام بندر مقصد.
۳- علامت و مشخصات و نوع بار و تعداد بسته و جمع آن.
۴- وزن خالص و غیر خالص و اندازه بار.
۵- نام و نشانی فرستنده بار ، متصدی باربری و تحویل گیرنده.
۶- شرایط بارگیری و حمل بار و واحد نرخ.
۷- تعداد نسخ بارنامه.

ماده ۶۱- (کیفیت حقوقی بارنامه دریایی) :

بارنامه دریایی ممکن است مانند چک به نام شخص معین یا حامل یا حواله کرد صادر گردد.
در صورتی که صادرکننده بارنامه هنگام تنظیم بارنامه تاریخ آن را مقدم بر تاریخ صدور بگذارد در مقابل تحویل گیرنده کالا مسوول کلیه خسارات وارده به علت این تغییر تاریخ خواهد بود.

ماده ۶۲- (نسخ بارنامه دریایی) :

بارنامه دریایی لااقل باید در چهار نسخه به شرح زیر صادر شود :
– نسخه اول که اصلی است برای فرستنده بار.
– نسخه دوم برای شخصی که بارنامه به نام او صادر شده است.
– نسخه سوم برای فرمانده کشتی.
– نسخه چهارم برای مالک کشتی و یا نماینده قانونی او.

کلیه نسخ بارنامه توسط فرمانده کشتی و یا کسی که از طرف او برای این منظور تعیین شده امضا میگردد.
اگر نسخ متعددی برای بارنامه صادر گردد نسخ مزبور نمره‌ گذاری شده و در هر یک تعداد نسخ صادره ذکر خواهد شد.

ماده ۶۳- (مدت لازم برای صدور بارنامه) :

بارنامه دریایی باید ظرف ۲۴ ساعت پس از بارگیری تنظیم شده و به امضا برسد.
چنانچه فرمانده کشتی به علت به طول انجامیدن بارگیری در مقابل دریافت هر قسمت از بار قبض رسید و یا رسید موقت صادر نماید صاحب کالا یا فرستنده بار موظف است پس از دریافت بارنامه دریایی (با رعایت مفاد این ماده از حیث مدت) قبض رسید و یا رسید موقت بار را به فرمانده مسترد دارد.

ماده ۶۴- (حقوق دارنده بارنامه تحویل گیرنده) :

دارنده نسخه اصلی بارنامه دریایی حق دارد تحویل بار را از فرمانده کشتی خواستار گردد. تحویل بار با احراز هویت کامل و نشانی و سمت تحویل گیرنده صورت خواهد گرفت. اگر در بارنامه وزن و مقدار و جنس کالا غیر قابل تشخص ذکر گردد اثبات ارقام ادعایی به عهده فرستنده بار خواهد بود.

ماده ۶۵- (تحویل بار قبل از رسیدن به مقصد) :

پس از صدور بارنامه دریایی نمی توان تحویل بار را قبل از رسیدن به مقصد مطالبه نمود مگر آنکه نسخه اصلی قابل انتقال بارنامه به فرمانده و یا متصدی باربری تسلیم گردد در صورتی که این امر ممکن نباشد ، تحویل بار در قبال وثیقه کافی جهت جبران خسارات احتمالی صورت خواهد گرفت.

ماده ۶۶- (فساد بار) :

اگر بار در معرض تضییع و فساد سریع باشد فرمانده می‌ تواند بار مزبور را با اطلاع دادستان محل در داخل کشور و یا کنسولگری های دولت و یا مراجع رسمی و صلاحیت دار محل ، در خارج از کشور به فروش برساند و مراتب را فورا به فرستنده و تحویل گیرنده بار اطلاع دهد.

ماده ۶۷- (بار بدون بسته‌بندی و تعیین وزن توسط شخص ثالث) :

هرگاه بر حسب عرف تجاری وزن بار بدون بسته‌ بندی از طرف کسی غیر از متصدی باربری یا فرستنده بار اظهار و مراتب در بارنامه دریایی قید گردد علیرغم آنچه در این فصل گفته شده است بارنامه دریایی مذکور مدرک وصول بار به وزن تعیین شده از طرف اظهار کننده علیه متصدی باربری تلقی نخواهد شد.

ماده ۶۸- (حمل بار بدون اجازه مالک) :

فرمانده و کارکنان کشتی به هیچ وجه حق ندارند بدون اجازه مالک کشتی و به حساب خود باری را حمل کنند. افرادی که بدون اجازه باری را حمل کرده‌ اند مکلفند علاوه بر جبران خسارات دو برابر کرایه معمولی بار را بپردازند.