به گزارش پرتال حمل و نقل ، استاد دانشگاه تربیت مدرس با تأکید بر اینکه کریدورها صرفاً مسیرهای حمل‌ونقلی نیستند ، گفت : ایران برای بهره‌گیری از فرصت‌های جدید در معماری لجستیک جهانی ، نیازمند تعریف جایگاه خود در نظم جدید بین‌المللی و تدوین یک راهبرد مشخص کریدوری است .
یاسر حاتم‌زاده ، استاد دانشگاه تربیت مدرس ، در نشست «بازخوانی جایگاه ایران در معماری نوین کریدورهای بین‌المللی ترانزیت و لجستیک ؛ چالش‌ها ، فرصت‌ها و افق‌های پیش‌رو» که به همت مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری برگزار شد ، با اشاره به ضرورت بازنگری در نگاه ایران به مفهوم کریدور اظهار کرد : برداشت غالب در کشور از توسعه کریدورها عمدتاً به ایجاد زیرساخت‌های فیزیکی مانند راه‌آهن ، جاده ، بندر و پایانه محدود شده است ، در حالی که این تنها یکی از لایه‌های یک کریدور موفق است .
وی افزود : توسعه واقعی کریدورهای بین‌المللی علاوه بر زیرساخت‌های سخت‌افزاری ، نیازمند لایه نرم‌افزاری شامل فرآیندهای صادرات ، واردات و ترانزیت ، هماهنگی‌های گمرکی ، سازوکارهای مالی ، تعرفه‌های مشترک و همکاری‌های بین‌المللی است .
حاتم‌زاده تصریح کرد : اگر تنها زیرساخت ایجاد شود اما فرآیندها و رویه‌های لازم برای بهره‌برداری از آن شکل نگیرد ، کشورها نمی‌توانند از ظرفیت‌های ایجاد شده استفاده کنند .
به گفته وی ، ظرفیت زیرساخت‌های فعلی ایران نیز در بسیاری از بخش‌ها بیش از میزان کنونی بهره‌برداری است و یکی از چالش‌های اصلی ، مسائل مدیریتی ، فرآیندی و هماهنگی‌های بین‌المللی است .
کریدورها ؛ ابزار رقابت ژئوپلیتیکی در نظم جدید جهانی
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات اخیر جهانی ، جنگ روسیه و اوکراین و رقابت میان آمریکا و چین اظهار کرد : بسیاری از تحولات سال‌های اخیر را باید در چارچوب تغییر نظم جهانی و رقابت بر سر زنجیره‌های تأمین و مسیرهای لجستیکی تحلیل کرد .
وی ادامه داد : ابتکار کمربند و راه چین (BRI) صرفاً یک پروژه حمل‌ونقلی نیست ، بلکه بخشی از تلاش چین برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر محدودیت‌های مسیرهای دریایی و ایجاد مسیرهای جایگزین برای زنجیره‌های تأمین خود است .
حاتم‌زاده گفت : روند سرمایه‌گذاری‌های چین نیز نشان می‌دهد که تمرکز این کشور از صرفاً ساخت جاده و راه‌آهن به سمت حوزه‌هایی مانند انرژی ، مواد معدنی راهبردی ، فناوری ، امنیت منابع و توسعه زنجیره‌های ارزش حرکت کرده است .
ایران باید جایگاه خود را در زنجیره‌های ارزش جهانی تعریف کند
وی با اشاره به تغییرات در مزیت‌های نسبی کشورها خاطرنشان کرد : توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند بر جابه‌جایی زنجیره‌های ارزش جهانی تأثیر بگذارد و کشورها باید مشخص کنند در این تغییرات چه نقشی برای خود تعریف می‌کنند .
به گفته وی ، ایران با برخورداری از موقعیت جغرافیایی ، منابع انرژی ، ظرفیت‌های صنعتی و نیروی انسانی متخصص ، می‌تواند نقش مهمی در شبکه‌های منطقه‌ای و جهانی ایفا کند ، اما این امر نیازمند یک نگاه راهبردی و فراتر از پروژه‌های منفرد عمرانی است .
کریدورهای منطقه‌ای صرفاً اقتصادی نیستند
حاتم‌زاده با اشاره به برخی کریدورهای منطقه‌ای از جمله کریدور میانی اظهار کرد : بسیاری از این طرح‌ها را نمی‌توان صرفاً پروژه‌های تجاری و حمل‌ونقلی دانست ؛ پشت آنها مجموعه‌ای از اهداف سیاسی ، امنیتی و ژئوپلیتیکی نیز وجود دارد .
وی افزود : برخی مسیرهای جدید منطقه‌ای با هدف کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی و کاهش نقش برخی کشورها در جریان تجارت منطقه‌ای شکل گرفته‌اند و ایران باید با شناخت دقیق این روندها ، ابتکار عمل خود را افزایش دهد.این استاد دانشگاه با اشاره به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) گفت : تجربه پاکستان نشان می‌دهد که حتی انباشت سرمایه‌گذاری‌های فیزیکی بدون توجه به توسعه صنعتی ، مهارت‌های انسانی و زنجیره ارزش نمی‌تواند به تنهایی تحول اقتصادی ایجاد کند .
وی ادامه داد : ایران می‌تواند در حوزه‌هایی مانند انرژی ، خدمات فنی و مهندسی، انتقال دانش و نیروی انسانی متخصص با پاکستان همکاری‌های گسترده‌ای تعریف کند .
ایران در انتخاب مسیرهای راهبردی نیازمند تصمیم‌گیری است
حاتم‌زاده با انتقاد از نبود اولویت‌بندی روشن در توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی کشور گفت : ایران همزمان مسیرهای مختلفی مانند شرق خزر ، غرب خزر ، رشت ـ آستارا و سایر گزینه‌ها را دنبال کرده است ، اما منابع کشور محدود است و باید مشخص شود کدام مسیر بیشترین ارزش راهبردی برای کشور ایجاد می‌کند .
وی تأکید کرد : وقتی همه پروژه‌ها اولویت باشند ، در عمل هیچ پروژه‌ای اولویت نیست.او افزود: توسعه یک خط ریلی یا یک بندر صرفاً یک تصمیم فنی نیست ، بلکه پیامدهای سیاسی ، اقتصادی و ژئوپلیتیکی دارد و باید در چارچوب یک راهبرد ملی اتخاذ شود .
ضرورت ایجاد ساختار راهبردی برای سیاست کریدوری ایران
این استاد دانشگاه با اشاره به برنامه هفتم توسعه و پیش‌بینی تشکیل ستاد ملی ترانزیت گفت : تدوین برنامه ملی ترانزیت اقدام مهمی است ، اما این برنامه باید نسبت ایران با تحولات نظم جهانی ، تغییر زنجیره‌های ارزش و معماری جدید کریدورها را مشخص کند .
وی اظهار کرد : طراحی چنین راهبردی صرفاً وظیفه یک دستگاه اجرایی مانند وزارت راه و شهرسازی نیست و نیازمند یک نگاه فرابخشی و هماهنگی میان حوزه‌های حمل‌ونقل ، انرژی ، سیاست خارجی ، اقتصاد و امنیت است .
حاتم‌زاده در پایان گفت : جهان وارد دوره جدیدی شده و شرایط به وضعیت قبل از تحولات اخیر باز نخواهد گشت . ایران باید با شناخت فرصت‌های جدید، طراحی ابتکارهای تازه و ایجاد اجماع میان سیاست‌گذاران و اندیشمندان ، جایگاه خود را در معماری آینده لجستیک و تجارت بین‌الملل تثبیت کند .
خبرنگار : سید علی سید صدر
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.