فرصت تامین کالای اساسی ایران از طریق کریدور زمینی چین و روسیه

به گزارش پرتال حمل و نقل ، حرکت به سمت تحقق تراز تجاری با کشورهای مختلف در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است ؛ اما همچنان
ایران در چین با مازاد و درامارات با کسری تجاری جدی مواجه است .

این کسری عمدتا به دلیل واردات کالای اساسی از مسیرهای غربی و وابستگی به نظام پرداخت تراستی امارات شکل گرفته است که در شرایط بحران ، می تواند به یک تهدید امنیتی – اقتصادی بسیار مهم تبدیل شود . در طرف مقابل ، ظرفیت مازاد تراز تجاری با چین این فرصت را فراهم می آورد که بتوان بخشی از این کسری را جبران و از درآمدهای نفتی نزد چین با استفاده از روش های مختلف ، برای تأمین پایدار کالای اساسی مورد نیاز کشور استفاده کرد .

یکی از مسیرهای جدید که ظرفیت بهره برداری دارد ، پروژه مشترک چین و روسیه با عنوان کریدور زمینی غالت (NLGC) است که می تواند به شاخه شرقی کریدور شمال – جنوب نیز متصل شود .
بیان مسأله
بیش از ۷۵ درصد محصولات اساسی کشاورزی مورد نیاز کشور با عاملیت کشورهای همسو با تحریم (به عنوان تامین کننده کالا یا محل تسویه ارز) وارد می شود . کاهش این وابستگی با استفاده از ظرفیت دیگر کشورها همچون چین و روسیه ، تاکنون با چالش هایی مواجه بوده است . نخست آنکه چین بعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران ، خود صادرکننده کالای اساسی نیست و استفاده از ظرفیت آن هر چند امکانپذیر است ، اما تدابیر متفاوتی نیاز دارد . چالش دوم کمبود منابع ارزی ایران در روسیه بعنوان یکی از بزرگترین مبادی تأمین کالای اساسی جهان است .
از طرف دیگر ، کریدور شمال – جنوب که به عنوان یک مسیر مهم برای تقویت تجارت ایران با روسیه و آسیای مرکزی مطرح می شود ، سالها با چالش عملیاتی مواجه بوده است . تمرکز اصلی ایران و روسیه عمدتا برشاخه غربی این کریدور است ؛ شاخه ای که از خاک جمهوری آذربایجان عبور می کند و به بنادر آستراخان وماخاچ قلعه در روسیه نیز متصل است .

اگرچه این مسیر به دلیل نزدیکی به مراکز تولید غلات در جنوب غرب روسیه جذابیت زیادی دارد ، اما چند مانع اساسی دارد : نخست ، حضور گسترده اطلاعاتی و نظامی رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان که می تواند در شرایط بحرانی تهدیدات امنیتی برای مسیر ایجاد کند ؛ در نتیجه ، وابستگی بیش از حد به این مسیر می تواند واردات کالای اساسی ایران را در شرایط بحرانی آسیبپذیر کندو به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شود .

دوم ، مشکالت فنی و اجرایی همچون عمق کم بندر آستراخان و نبود اتصال در راه آهن رشت – آستارا که حتی با وجود پیگیری چند ساله ، هنوز عملیاتی نشده و عملا بهره مندی کشور از اوراسیا در تامین کالای اساسی را کند کرده است .
تحلیل
شاخه شرقی کریدور شمال – جنوب ظرفیت هایی دارد که کمتر مورد توجه قرار گرفته است . این شاخه پس از آن که از مسیر ترکمنستان و قزاقستان به سیبری جنوبی در روسیه می رسد ، در انتهای خود ، به «ابتکار یک کمربند یک راه چین(BRI)» نیز متصل می شود . از مهمترین پروژه های مشترک چین و روسیه ذیل این ابتکار ، «کریدور زمینی غالت (NLGC)» است که از سال ۲۰۱۶ با حمایت رهبران چین و روسیه آغاز و از سال ۲۰۲۰ وارد فاز اجرایی شده است .
بر اساس هدف گذاری این پروژه ، تولیدکنندگان روسی در منطقه سیبری جنوبی ۳۲ میلیون هکتار اراضی مستعد
کشاورزی را تا سال ۲۰۳۲ زیر کشت خواهند برد و محصولات تولیدی با سازکار کشاورزی قراردادی به بازار چین و سایر کشورهای متقاضی صادر می شود . همچنین از سال ۲۰۲۳ گروه NLGC با هدف گسترش بازار به سمت ایران ، ازبکستان و ترکمنستان اقدامات مشخصی (از جمله ایجاد هاب غلات در تاتارستان) را در دستور کار قرار داده است .
پروژه NLGC به منظور تنوع بخشی به مبادی واردات ، با مشارکت و سرمایه گذاری مستقیم شرکت های دولتی چین اجرا می شود و از نتایج قابل توجه این پروژه ، جهش ۱۰۰ درصدی واردات غلات چین از روسیه در سال اول عملیات بوده است .

ویژگی مهم این پروژه انجام مبادلات مالی آن با ارزهای ملی یعنی یوان و روبل است که فرصت مهمی برای ایران ایجاد می کند تا بتواند از مازاد درآمد نفتی خود نزد چین ، برای انعقاد قراردادهای بلندمدت واردات کالاهای اساسی از روسیه استفاده و این واردات را مستقیما با یوان تسویه کند . به این ترتیب ، ضمن کاهش وابستگی به امارات ، زمینه برای ایجاد شبکه رسمی پرداخت با ارزهای جایگزین نیز فراهم می شود . مزیت دیگر شاخه شرقی کریدور شمال – جنوب ، دسترسی به بندر آکتائو در قزاقستان است . این بندر با عمق آبخور حداقل ۶ متر نسبت به بندر روسی آستراخان (با عمق حدود ۳.۶ متر) برتری دارد و محدودیت هایی مثل یخ زدگی زمستانی و لایروبی مکرر دهانه رود ولگا را نیز ندارد .
پیشنهادها
به منظور استفاده از این ظرفیت ، ضروری است اقدامات زیر در دستور کار قرار گیرد :
۱ . انعقاد قرارداد بلندمدت واردات کالاهای اساسی با گروه NLGC به صورت تهاتر با نفت ؛ این اقدام هم تأمین پایدار امنیت غذایی کشور را تضمین می کند و هم مازاد تراز تجاری با چین را کاهش می دهد .
۲ . فعالسازی شاخه شرقی کریدور شمال – جنوب به عنوان مسیر حمل زمینی کالاها از مرکز روسیه به ایران از طریق سرخس ، اینچه برون یا بندرآکتائو و توسعه زیرساخت های لجستیکی آن در صورت لزوم ؛ این اقدام ریسک های سیاسی و امنیتی شاخه غربی را کاهش می دهد .
۳ . استفاده از نظام پرداخت رسمی با تسویه یوآنی برای واردات از این مسیر و کاهش نقش واسطه گری امارات در واردات کالای اساسی ؛ این اقدام می تواند بخشی از وابستگی ارزی ایران به نظامات غربی را کاهش دهد .
۴ . اولویت دهی به تخصیص ارز برای واردات از این کریدور به منظور تسهیل اجرا در کوتاه مدت .

منبع: پرتال حمل و نقل :: به نقل از اندیشکده اقتصاد مقاومتی