به گزارش پرتال حمل و نقل ، در ادبیات سیاست‌گذاری ایران طی سالیان اخیر کریدورها عموماً به معنای مسیرهای حملونقلی فهم شده‌اند . لاجرم سیاست‌گذار نیز برای ایفای نقش ایران در امتداد کریدورهای جهانی تمام کنش خود را معطوف به توسعه مسیرهای حملونقل بزرگ‌مقیاس و به شدت سرمایه‌بر کرده است . به تناسب چنین فهم سیاست‌گذاری ، توسعه حملونقل ترکیبی در کشور نیز همین مسیر تک‌بعدی را طی می‌کند . با پیش‌فرض قرار دادن این نوع نگاه ، سه ایراد اساسی ممکن است برای توجیه‌پذیری توسعه مسیرهای کریدوری پیش بیاید که عبارتند از :
چارچوب هزینه : در توسعۀ راه‌گذرهای اقتصادی در قدم اول به دلیل آنکه بار از دریا به زمین منتقل می‌شود نخستین چالش، چالش هزینه است . چرا که به یک‌باره حمل با مقیاس بسیار بالای دریایی باید از سوی حمل با مقیاس به نسبت پایین صورت گیرد . علاوه بر این حملونقل ترکیبی به نوبه خود از حیث اینکه خدمات بیشتری را دریافت می‌نماید هزینه بیشتری خواهد داشت . همین عامل به صورت اساسی توسعه حملونقل و ترکیبی را به‌ویژه برای کشورهایی مانند ایران که توپوگرافی کوهستانی و نبود رودخانه‌های قابل کشتیرانی توسعه زیرساخت حملونقل را نسبت به رقبا به شدت پرهزینه‌تر می‌سازد ، با سؤالات جدی مواجه می‌کند .
چارچوب زمان : سهم زمان حمل ، بسته به نوع کالا یا خدمات تجارتی متفاوت است ؛ عموماً برای کالاهای اولیه در زنجیره تولید عامل زمان بسیار کمرنگ‌تر از کالای نهایی است که باید به دست مصرف‌کننده نهایی برسد ؛ چرا که سفارش‌گذاری اقلام کامودیتی (کالای اولیه) طی سال به صورت منظم صورت می‌گیرد و صاحب کالا با علم به زمان حمل ، سفارش‌گذاری‌های خود را مدیریت می‌کند . اما برای کالای نهایی و از جمله کالاهای فسادپذیر که نیاز به صرف انرژی بسیار برای نگه‌داشت آن در طول مسیر وجود دارد مسئله زمان اثر معتنا‌بهی بر هزینه حمل می‌گذارد . با علم به این نکته و تطبیق آن با جایگاه جغرافیای اقتصادی ایران ، می‌توان به این نکته دست یافت که مسئله زمان ، آن وزنی که دائما در رسانه‌ها تأکید می‌شود را ندارد ؛ چرا که عمده بار ترانزیتی از شمال ایران عموماً کامودیتی‌ها هستند و از قضا این کشورها دسترسی بلافصل به کشورهایی دارند که تأمین‌کننده محصولات نهایی کارخانه‌ای هستند .
چارچوب ثبات و پایداری جریان درآمدی : در دانش مالی و اقتصادی پایداری ، جریان درآمدی اصل اولیه حیات یک فعالیت اقتصادی است . این بدین معناست که اگر در طراحی یک کریدور ملاحظه جدی پایداری درآمد اجزای دخیل در آن در نظر گرفته نشود ، کلیت کریدور ریسکی بوده و بخش خصوصی امکان حضور حداکثری در آن را نخواهد داشت .
با علم به نکات فوق می‌توان دریافت که برای توسعه حملونقل ترکیبی در ایران با مسیری سخت و دشوار و همراه با محاسبات پیچیده روبه‌رو هستیم و از قضا با نگاه بسیط به آن نمی‌توان به اقتصادی شدن آن و کاهش هزینه‌های ذاتی حملونقل ترکیبی کمک کرد . لازم است تا نهادهای سیاست‌گذار با تقویت نهضت علمی مرتبط با راه‌گذرهای اقتصادی در قدم اول به رسیدن به سؤالات درست و در قدم بعد به پاسخ درست کمک کنند .
با در نظر گرفتن تمامی این ملاحظات باید دانست که طراحان راه‌گذرهای اقتصادی باید در فکر آن باشند که در طراحی‌های خود اساساً از پس این سه چالش بربیایند . یعنی یک کریدور حملونقل ترکیبی بایستی هم‌زمان بتواند توجیه‌پذیری افزایش هزینه‌های خدماتی را برآورده نماید و چالش‌های زمانی و ثبات درآمدی را در طراحی کریدور در نظر بگیرد .
در ادبیات جهانی برای آنکه از پس این چالش‌ها بربیایند مفهوم کریدور را پیشرفته‌تر کرده و به آن بال‌های جدی افزوده‌اند . این تلاش در دو بخش حائز اهمیت است ، تلاش‌های اولیه در خود بخش حملونقل معطوف است و سعی می‌کند تا با افزایش اجزای حملونقلی یک راه‌گذر اقتصادی ، برنامه‌هایی را برای اقتصادی شدن آن طرح‌ریزی کنند .
شکل یک کاملاً توضیح می‌دهد که کریدور صرفاً اتصال میان دو نقطه نیست ، بلکه می‌توان با افزایش اجزای آن و همچنین با تعریف نقش‌های تجاری جدید برای حملونقل ، آن را اقتصادی نمود .
اما دسته دوم از تلاش‌ها برای اقتصادی نمودن مسیرهای حملونقل ترکیبی را مطالعات توسعه اقتصادی به دوش می‌کشند ؛ در این دسته از مطالعات با قبول این نکته جدی که راه‌گذرهای اقتصادی تنها اتصال میان دو نقطه نیست ، تصور نسبت به حملونقل ترکیبی نیز دچار تغییرات عمده‌ای شده است . در شکل دو سیر تطور این توسعه ایدۀ راه‌گذرها به نمایش درآمده است . در این نگاه برای اقتصادی نمودن کریدورهای اقتصادی به خود پهنه‌های جغرافیایی که قرار است کریدور از آن عبور کند اصالت داده و با تعریف مجموعه فعالیت‌های اقتصادی در امتداد کریدور ، اساس حملونقل ترکیبی را در خدمات به این زنجیره‌های تولیدی نقاط در امتداد کریدور قرار می‌دهد .
میلاد ترابی‌فرد – کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.